POWSZECHNIE SIĘ UWAŻA...


Wilk wodny, rabuś, rozbójnik, rekin słodkich wód - to epitety jakimi wędkarze obdarzyli szczupaka. Stanowi on najwyższe ogniwo łańcucha pokarmowego naszych wód. Legendy o tym drapieżniku żywiły się jego rozmiarami f i niezwykłym żerowaniem, zwłaszcza w pobliżu powierzchni wody. Przekazy o pożeraniu nie tylko żab, myszy, szczurów lecz także ptactwa wodnego są tak liczne, że trzeba uznać ich prawdziwość.



Szczupak był zawsze w czołówce największych ryb, a w czasach naszej niefrasobliwości ekologicznej,tę pozycję poprawił. Nie należy z tego wnosić o jego - szczególnej odporności. Jest niezwykle plenny i dlatego przetrwał, ale nie jest już rybą pospolitą.
W ubiegłym stuleciu pojawiły się głosy, że szczupak dziesiątkuje inne gatunki. Jednocześnie konieczność ochrony podnosili wybitni znawcy: Kulmatycki, Siła-Nowicki.
Znaczne rozmiary, do jakich szczupak może dorastać, utwierdzały w przekonaniu o jego żarłoczności i długowieczności. Wykształcił się nawet schemat "historycznej" opowieści, której bohaterem – obok szczupaka giganta - była dobrze urodzona osobistość. Klasyczna i pierwsza jest wzmianka o szczupaku złowionym w 1230 r. przez Fryderyka II, wnuka Barbarosy. Oznakowana pierścieniem ryba miała być wyłowiona ponownie w 1497 r. Informację tę z pewnym powątpiewaniem przekazał l. Walton, bo powołał się na źródło: "Historia zwierząt" Konrada Gessnera ("Historia Animalium" Lipsk 1551)
Współczesna literatury wędkarska szacuje wiek szczupaka znacznie ostrożniej, zaś nauka wprowadza wręcz brutalną korektę. K. Opuszyński ("Podstawy biologii ryb", 1979) mieści szczupaka w grupie ryb o średniej długości życia: ponad 10 lat, poniżej większości karpiowatych, suma i węgorza.

Szczupaka uznano za rybę płytkich wód przybrzeżnych, ale wędkarze dopuszczają, że okazy czają się w głębszych toniach. Nauka przyjmuje, że większe osobniki chętniej przebywają w sublitoralu. Przeważa pogląd, że szczupak czatuje w ukryciu na to, co do niego podpłynie. T. Andrzejczyk uzasadnia to wzrokiem szczupaka, który widzi ostro do granicy metra. Znacznie rzadziej pojawiają się w literaturze wędkarskiej głosy o aktywnym żerowaniu szczupaka. Takie zachowanie wędkarze skłonni są wiązać z okresem wiosennym oraz polowaniem po dłuższych przerwach spowodowanych letnimi upałami. Nauka zaledwie dotyka tego problemu i nie daje rozstrzygających odpowiedzi. S. M. Kasin (wg T. Backiela, Rocznik Naukowy PZW, t. 3, s. 159-160) stwierdza: "Boleń niemal bez przerwy pływał, po dostrzeżeniu ofiary zbliżał się ze zmienną szybkością, atakował z odległości około 10 cm i udawało mu się schwytać za pierwszym razem tylko małe ofiary. Szczupak bardzo rzadko zmienia miejsce, a po dostrzeżeniu ofiary zbliża się do niej najpierw szybko, a potem bardzo wolno by jej nie płoszyć i atakuje z bardzo małej (2-3 cm) odległości. Po nieudanym ataku stosuje inną, podobną do bolenia taktykę, ale pierwszy sposób jest (przynajmniej w cytowanych obserwacjach) efektywniejszy. Te interesujące informacje przynoszą więcej wątpliwości niż wyjaśnień.

Powszechnie się uważa, że szczupak całkowicie napełnia żołądek zdobyczą, którą długo trawi, wedle niektórych nawet trzy tygodnie. Nie potwierdzają tego badania naukowe. W pracy: "Pokarm szczupaka”czytamy: "W analizowanym materiale nie stwierdzono więcej niż jedną ofiarę w żołądku pojedynczego drapieżnika". Na to samo wskazuje T. Backiel stwierdzając, że ilość ryb w przewodzie pokarmowym szczupaka wzrasta, gdy wielkość ofiar maleje. K. Opuszyński, powołując się na wyniki Fortunatowej przytacza, że u szczupaków łowionych w październiku w Wołdze, nie zanotowano trawienia dłuższego niż trzy dni przy temperaturze wody 10-11 stopni, a wg T. Backiela trawienie w lecie (18-23°) trwa około doby.
Biologowie twierdzą, że szybkość trawienia zależy, poza temperaturą, także od częstotliwości przyjmowania pokarmu. Po dłuższym poście wydzielanie kwasów żołądkowych jest wolniejsze. Skoro więc apetyt rośnie w miarę jedzenia, można przypuszczać, że "wielkie żarcie" szczupaki mają pod koniec okresu intensywnego żerowania.

Zgodne są poglądy wędkarzy dotyczące okresowości żerowania szczupaka, ale nie jednomyślne odnośnie rytmu faz żerowania i pauzowania. Wyganowski napisał: "Szczupak intensywnie żeruje kilka razy do roku. Pierwszy okres zaczyna się wczesną wiosną, z początkiem marca. Trwa parę tygodni. Drugi rozpoczyna się po tarle i kończy się po upływie kilkunastu dni. W tym czasie, wskutek odbywającego się rozrodu innych ryb, ma pod dostatkiem pokarmu i dlatego źle bierze na wędkę. Z tych powodów w okresie od pierwszych dni maja do połowy czerwca udaje się zaczepić jedynie bardzo dużego szczupaka. W lecie szczupaki nie biorą, gdyż o tej porze słabo żerują. Z początkiem sierpnia zaczynają ponownie żerować. Prawdziwe jednak żniwa wędkarskie w połowach tej ryby rozpoczynają się z chwilą obumierania i opadania wodorostów. Trwają one zwykle do końca października, a nieraz dłużej, w zależności od mniej lub więcej sprzyjającej pogody".
Przyczyny pobudzenia bądź otępienia szczupaka są często sprzecznie tłumaczone. Choynowski uważał, że pogorszenie pogody przerywa żerowanie. Sabaniejew sądził, że zwłaszcza w lecie, po przerwie w żerowaniu spowodowanej upałami, spadek barometru i gorsza pogoda gwałtownie pobudzają szczupaczy apetyt.

Wacław Szabłowski na łamach "Przeglądu Rybackiego" w 1930 roku (nie było wtedy czasopisma wędkarskiego) pisał o poglądach Szwedów na temat okresowego żerowania szczupaka: Twierdzą oni mianowicie, że okres jego żerowania zależy od zębów, które jakoby miał zmieniać w regularnych odstępach co 14 dni, równolegle z księżycem na nowiu. W istocie zębów prawdopodobnie on nie zmienia, ale w tym właśnie czasie dostaje, że się tak wyrażę, spuchnięcia dziąseł, przez co zęby chowają się bardzo głęboko i podobno w tym stanie nie napada na żadną zdobycz. W każdym razie jest faktem, że nikt nie zastawia na niego wędki w tym 14-dniowym okresie, natomiast po jego upływie całe rzesze rybaków, odpowiednio wyekwipowanych, wyruszają na znane sobie jeziora, aby wyzyskać te parę dni kiedy "gadda" (szczupak) bierze”.

Najbardziej spójną teorię przedstawił Sabaniejew
. Uważa on, że okresy żerowania powtarzają się co miesiąc oraz przypadają na czas tarła szczupaków. To wszystko - twierdzi Sabanieejew korygowane jest pogodą, ale można zauważyć związek między tymi okresami a fazą księżyca. Szczupak wybiera na tarło i żerowanie okres malejącego księżyca i nowiu.
Analiza rekordowych połowów z lat 1970-1980 dowodzi, że pierwsze miejsce pośród przynęt zajmuje żywiec - 57%, za nim błystka wahadłowa - 35% i błystka obrotowa - tylko 8%. Pozostałe przynęty to: martwa rybka, wobler, rosówka, minnow i kasza manna (sic!),łącznie 6,8%.
W lipcu błystka wahadłowa odchyla się lekko od tej prawidłowości większą (o 50%) ilością pobić niż w czerwcu. Natomiast błystka obrotowa przy łowieniu okazów była całkowicie nieskuteczna w maju. Jej łowność wzrasta dopiero we wrześniu i przede wszystkim w październiku - o 40% w stosunku do okresu czerwiec - sierpień.

Rozkład połowów szczupaka w ciągu roku przedstawia się w świetle tych danych następująco:






Uważni czytelnicy zwrócą zapewne uwagę na dane kwietniowe.
Nie wynikają one z naruszenia regulaminu, lecz są usankcjonowane zasadą zezwalającą na łowienie w ostatnim dniu (dwóch dniach) kwietnia, jeśli przed pierwszym maja są dni wolne od pracy. Wskazują one jednak, że koniec kwietnia jest okresem bardzo silnego żerowania szczupaka. Zwraca uwagę ostry spadek brań w czerwcu i miesiącach wakacyjnych, kiedy presja wędkarska rośnie skokowo. Jedni utrzymują, że powodem jest obfitość drobnicy; inni twierdzą, że pogorszenie brań jest spowodowane wzrostem temperatury wody. Intensywność żerowania szczupaka - pisze M. Brylińska ("Ryby słodkowodne Polski") - zależy od układów temperatury w zbiorniku. Największe nasilenie przypada na wiosnę i jesień. Zimą żerowanie jest słabe, a proc~s trawienia zahamowany ni~ką temperaturą. Osłabiona intensywność żerowania w okresie wysokiej temperatury może wynikać z pierwszego przystosowywania się szczupaka do życia w wodach chłodnych. Wysoka temperatura powoduje także wędrówki w głębsze partie zbiornika, mniej zasobne we właściwy pokarm.

Na koniec informacja, która zasmucić może zwolenników rzek; 75% okazowych szczupaków złowionych zostało w jeziorach.
Jerzy Komar



Data publikacji: 27-06-2011    Kategoria: NAUKA WĘDKARZOM


Liczba komentarzy: 0        
fishbook.pl - Portal społecznościowy dla wędkarzy
Ta strona korzysta z plików cookie (ciasteczek) aby było Ci wygodniej z niej korzystać.     czytaj więcej»      ukryj