Zdjęcie znad wody

ORGANIZACJE WĘDKARSKIE W PROCEDURACH ODDZIAŁYWANIA NA ŚRODOWISKO

Jakie środki prawne mają do dyspozycji organizacje wędkarskie, które zamierzają sprzeciwić się realizacji przedsięwzięć grażających gospodarce wodnej i rybackiej?

W poprzednim odcinku tego cyklu zastanawiałem się nad tym, jakie uprawnienia ma indywidualnie działający wędkarz na podstawie ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (DzU nr 199, poz. 1227 ze zm.), zwanej dalej „ustawą o ocenach oddziaływania”, który zamierza sprzeciwić się realizacji przedsięwzięcia zagrażającego gospodarce wodnej i rybackiej. Doszedłem do wniosku, że są one dość skromne. Wędkarz działający indywidualnie może jedynie przedstawić swoje uwagi i wnioski, które muszą być rozpatrzone przez organ administracji i omówione w uzasadnieniu decyzji końcowej, ale nie muszą być uwzględnione, i wędkarz, który nie jest stroną, nie ma żadnych możliwości, aby ustalenia organu administracji kwestionować w trybie prawnym. Nie może bowiem wnieść odwołania od decyzji ani skargi do sądu administracyjnego.

Zasadniczo odmiennie przedstawiają się uprawnienia organizacji wędkarskich, które spełniają przesłanki pozwalające uznać je za organizacje ekologiczne. Ustawowa definicja organizacji ekologicznej zamieszczona w art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy o ocenach oddziaływania głosi, że przez organizację ekologiczną rozumie się organizację społeczną, której statutowym celem jest ochrona środowiska. Najbardziej typową w tym kontekście organizacją społeczną jest stowarzyszenie działające na podstawie ustawy z 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (DzU z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.). Ustawa ta przewiduje dwie formy stowarzyszeń:

1) stowarzyszenie (bez przymiotnika) jako organizacja wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego, złożona z co najmniej 15 członków, posiadająca osobowość prawną i statut,

2) stowarzyszenie zwykłe jako organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, złożona z co najmniej 3 członków, działająca na podstawie regulaminu, do którego stosuje się postanowienia ustawy o stowarzyszeniach dotyczące statutu.

Stowarzyszeniem w rozumieniu Prawa o stowarzyszeniach jest Polski Związek Wędkarski (PZW) i każda inna organizacja wędkarska mająca formę stowarzyszenia, jeżeli tylko w statucie wskaże, że jednym z jej celów (niekoniecznie jedynym i niekoniecznie podstawowym) jest ochrona środowiska, choćby tylko środowiska wodnego.

Istotnym problemem są stowarzyszenia zwykłe bez osobowości prawnej, które w swoim regulaminie wskażą, że jednym z ich celów jest ochrona środowiska. Są poglądy, znajdujące wsparcie w kilku orzeczeniach sądowych, że także stowarzyszenie zwykłe może być uznane za organizację ekologiczną, jeżeli w swoim regulaminie wskaże na ochronę środowiska jako jeden z celów działania. Moim zdaniem tak nie jest, stowarzyszenie zwykłe nie może być uznane za organizację ekologiczną, ponieważ nie ma statutu ani osobowości prawnej, a zrównanie regulaminu ze statutem nastąpiło jedynie na gruncie ustawy – Prawo o stowarzyszeniach, a nie na gruncie innych ustaw. Dlatego jestem zdania, że tylko stowarzyszenie zarejestrowane, posiadające osobowość prawną, które w swoim statucie wskaże, że ochrona środowiska jest jednym z celów stowarzyszenia, jest organizacją ekologiczną w rozumieniu ustawy o ocenach oddziaływania.

Ustawa ta w art. 44 przyznaje organizacjom ekologicznym niezwykle daleko idące uprawnienia. Według art. 44 ust. 1 organizacje ekologiczne, które powołując się na swoje cele statutowe, zgłoszą chęć uczestniczenia w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, uczestniczą w nim na prawach strony. Na tle tego przepisu należy zaakcentować następujące kwestie: przewidziane ustawą uprawnienia przysługują organizacjom ekologicznym tylko w sprawach wymagających udziału społeczeństwa; w odniesieniu do przedsięwzięć zagrażających gospodarce wodnej i rybackiej (tytułem przykładów: wielkie zapory wodne, małe elektrownie wodne, usuwanie drzew rosnących nad wodami) tylko wtedy, gdy jest przeprowadzana ocena oddziaływania na środowisko bądź ocena oddziaływania na obszar Natura 2000, a więc wtedy, gdy jest sporządzany raport o oddziaływaniu na środowisko bądź raport o oddziaływaniu na obszar Natura 2000; jedynym wymogiem, który organizacja ekologiczna musi spełnić, jest wpisanie do statutu ochrony środowiska jako jednego z celów; nie ma znanego poprzednio obowiązującym przepisom wymogu uprzedniego zgłoszenia uwag i wniosków ani ograniczenia do terytorialnego zakresu działania organizacji; ponieważ art. 44 ust. 1 ustawy o ocenach oddziaływania wyłącza stosowanie przepisu art. 31 § 4 kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), przeto organizacja ekologiczna nie może czekać, aż organ administracji zawiadomi ją o postępowaniu, uznając jej udział za pożądany, gdyż organ nie ma takiego obowiązku, ale musi sama dowiedzieć się o toczącym się postępowaniu (co nie będzie trudne ze względu na ciążący na organie obowiązek upubliczniania informacji) i zgłosić swój udział; zgłoszenie udziału jest równoznaczne z wejściem organizacji ekologicznej do postępowania na prawach strony, a to oznacza, że organizacji ekologicznej przysługują wszelkie prawa, jakie ma strona, w tym zwłaszcza aktywne uczestnictwo w postępowaniu, domaganie się przeprowadzenia dowodów, wniesienie odwołania od decyzji, zaskarżenie decyzji ostatecznej do wojewódzkiego sądu administracyjnego, wniesienie kasacji do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Kolejne postanowienia zamieszczone w art. 44 ustawy o ocenach oddziaływania jeszcze rozszerzają uprawnienia organizacji ekologicznych. I tak, według art. 44 ust. 2 organizacji ekologicznej służy prawo odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu z udziałem społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa prowadzonym przez organ pierwszej instancji; wniesienie odwołania jest równoznaczne ze zgłoszeniem chęci uczestniczenia w takim postępowaniu. W postępowaniu odwoławczym organizacja uczestniczy na prawach strony. Regulacja ta oznacza, że organizacja ekologiczna może rozpocząć swą aktywność procesową od wniesienia odwołania od decyzji wydanej w postępowaniu, w którym nie uczestniczyła.

Ale to jeszcze nie koniec. Na podstawie art. 44 ust. 3 ustawy o ocenach oddziaływania organizacji ekologicznej służy skarga do sądu administracyjnego od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa. Ta z kolei regulacja oznacza, że organizacja ekologiczna może rozpocząć swą aktywność procesową od zaskarżenia do wojewódzkiego sądu administracyjnego decyzji ostatecznej wydanej w postępowaniu, w którym nie uczestniczyła ani w pierwszej, ani w drugiej instancji.

Są to uprawnienia wyjątkowo szerokie. Mogą z nich korzystać wszystkie organizacje wędkarskie, jeżeli spełniają wymagania celu statutowego i osobowości prawnej. Organizacja wędkarska nie musi uzyskać jakiegoś urzędowego potwierdzenia dopuszczenia do postępowania. Może się jednak zdarzyć, że organ administracji zakwestionuje cel statutowy lub status prawny organizacji wędkarskiej i wyda postanowienie odmawiające dopuszczenia do udziału w postępowaniu. Na takie postanowienie, zgodnie z art. 44 ust. 4 ustawy o ocenach oddziaływania, organizacji ekologicznej służy zażalenie, a jeżeli zażalenie, to tym samym skarga do sądu administracyjnego.

Dla dopełnienia obrazu dodam, że w przypadkach oceny strategicznej, tj. oceny oddziaływania na środowisko strategii, polityk, planów i programów, regulacje art. 44 ustawy o ocenach oddziaływania nie mogą znaleźć zastosowania z tego prostego powodu, że przyjmowanie dokumentów strategicznych nie następuje w trybie określonym w k.p.a. Nie oznacza to jednak, że organizacje ekologiczne, w tym organizacje wędkarskie, nie mają żadnych możliwości oddziaływania na treść przyjmowanych dokumentów strategicznych. Mają, ale one ograniczają się do wniesienia na podstawie art. 40 ustawy o ocenach oddziaływania uwag i wniosków, które organ opracowujący projekt dokumentu ma na podstawie art. 42 tej ustawy obowiązek rozpatrzyć i dołączyć do przyjętego dokumentu uzasadnienie zawierające informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa.