MAGIA GŁÓWEK DŻIGOWYCH I

Nie wiadomo dokładnie jak długo używane są dżigi do połowu ryb. U prymitywnych ludów znajdowano dżigi wykonane z dostępnych im materiałów, takich jak kości i muszle. Również z wykopalisk pochodzą pierwsze, wykonane z kości modele tych przynęt. Jig ewoluował powoli i w obecnej formie pojawił się na początku XX wieku wpierw jako przynęta do połowów morskich, natomiast po 1940 roku zaczęła rosnąć jego popularność na łowiskach w wodach słodkich.
Dżig jest ciężką, zwartą przynętą w stosunku do swojej wielkości. W związku z tym charakteryzuje się on małym oporem powietrza, co czyni go przynętą, którą najłatwiej ze wszystkich rzucać za pomocą wędziska spiningowego czy muchowego. Duży stosunek ciężaru do jego powierzchni przekroju umożliwia dotarcie do głębokich, małych dołków nawet przy dużym prądzie wody, co jest niemożliwe przy stosowaniu wahadłówek, wirówek czy woblerów. Dżigi używane są na wszystkich głębokościach (od kilkunastu centymetrów do 100 metrów), co czyni je uniwersalnymi przynętami. Istotnym elementem dżigu jest jego główka i w zależności od materiału z którego została wykonana, dzielimy dżigi na trzy duże
grupy.
a) dżigi z główką wykonaną z ołowiu lub wolframu (mormyszki),
b) dżigi pływające,
c) dzigi bez główek (pilkery).


Dżigi z ołowianą główką (Leadhead Jigs). Nieodłączną (integralną) częścią każdego dżigu z główką ołowianą jest miejsce położenia oczka, służącego do zaczepienia żyłki w stosunku do jego środka ciężkości, co ogromnie wpływa na zachowanie się jiga w wodzie i pozwala wędkarzowi wykorzystać jego charakterystykę motoryczną (ruchową) do zaistniałej sytuacji na łowisku. Prawidłowe wykorzystanie tej właściwości przynęty, imitacji ruchu naturalnego pokarmu ryb, jest gwarancją sukcesu.

Wyważanie

W zależności od sposobu wyważenia rozróżniamy trzy rodzaje dzigów o:

Wyważeniu standardowym - w tym przypadku miejsce położenia oczka służącego do zaczepienia żyłki znajduje się pomiędzy przednią częścią dżiga Gego "nosem") a środkiem ciężkości. Podczas ściągania żyłki ze stałą szybkością taki dżig ma tendencję do ruchu z lekko "zadartym nosem". Po zaprzestaniu ściągania żyłki, lecz przy zachowaniu jej napięcia, opada on "nosem" pod niewielkim kątem do przodu, zaś na luźnej, nie napiętej żyłce opada pod ostrym kątem. Typowym przykładem takiego dżiga jest kulista główka, doskonały model o uniwersalnym zastosowaniu.

Wyważenie czołowe (przednie): w tym dzigu oczko umiejscowione jest na lub bardzo blisko "nosa" tzn. odsunięte jest maksymalnie od środka ciężkości do przodu. Podczas ściągania żyłki taki dżig porusza się z ostro "zadartym nosem" chroniąc główką grot haczyka do zaczepów.
Najlepszym przykładem jest tu dzig "bananowy", nazwany tak ze względu na podobieństwo jego główki do tego owocu. Jig bananowy używany jest przede wszystkim do połowu wśród zatopionych krzaków, zalanych drzew, faszyny i innych zaczepów (nie nadaje się do łowienia wśród kamieni - szybko ulega zaklinowaniu).

Wyważenie centryczne - oczko znajduje się dokładnie nad środkiem ciężkości co powoduje, że dżig porusza się poziomo, jeśli zawieszony jest na napiętej, usytuowanej pionowo do powierzchni wody żyłce. Z tego też powodu ten typ dżiga używany jest najczęściej do połowu w płaszczyźnie pionowej spod lodu lub łodzi na dużych głębokościach (od 10 m). "Rolly polly" jest przykładem dżiga o wyważeniu centrycznym szczególnie przydatnym do łowienia na dużych głębokościach.

Dzigi dekorowane są naturalnymi lub sztucznymi włosami, piórami lub folią plastykową (najczęściej metalizowaną - Mylarem), których waga jest znikoma w stosunku do wagi główki i nie wpływa w widoczny sposób na przesunięcie środka ciężkości w porównaniu z gołą (niedekorowaną) główką. Popularne plastykowe imitacje rybek, pędraków i innego naturalnego pokarmu ryb używane do uzbrajania dżigów posiadają znaczną masę i w istotny sposób wpływają na wyważanie całości przez znaczne przesunięcie środka ciężkości. Zachodnie repliki naturalnego pokarmu ryb posiadają ciężar właściwy równy lub mniejszy od ciężaru właściwego wody, tak, że wyważenie dżiga i położenie jego środka ciężkości będzie inne na powietrzu i w wodzie.
Z wędkarskiego punktu widzenia istotne jest wyważenie w wodzie, ponieważ w tym środowisku pracuje cała przynęta. O tej kardynalnej zasadzie należy zawsze pamiętać! Ta sama zasada dotyczy polskich wyrobów, jednakże ze względu na to, że polskie repliki posiadają ciężar właściwy większy od wody dżig wyważony centrycznie uzbrojony polską repliką straci ten typ wyważenia po zmianie uzbrojenia na identyczne produkcji zachodniej. Dzigi o wyważeniu standardowym, a szczególnie czołowym, są o wiele mniej wrażliwe na typ dekoracji i pracują prawidłowo praktycznie przy każdym uzbrojeniu, również przy użyciu żywych czy martwych rybek, żab, raków itp.


KSZTAŁTY GŁÓWEK I ICH CHARAKTERYSTYKA
Kulista - dżig z kulistą główką jest bezsprzecznie najbardziej popularnym i prawdopodobnie złowiono na niego największą ilość różnorodnych rodzajów ryb jak jakimkolwiek innym. Najbardziej popularnymi wielkościami są modele o wadze od 0,875 g do 21,0 g, pokrywające zakres wędkarstwa słodkowodnego i morskiego przy użyciu lekkiego sprzętu. Dostępne są również modele o wadze 1/64, 1/80 i nawet 1/128 uncji dla wędkowania ultralekkim sprzętem, jak również i o wadze do 3 uncji (84 g) do połowu dużych ryb i na dużych głębokościach. Główka na ogół odlewana jest na wykonanych z cienkiego drutu haczykach typu Aberdeen, które dają wędkarzowi szansę u wallniania przynęty z zaczepów, szczególnie podczas połowu w wodzie pełnej przeszkód (stałe, równomierne, bez szarpania, napięcie żyłki powoduje odgięcie haczyka i uwolnienie się od zawady). Po przywróceniu haczykowi pierwotnego kształtu i podostrzeniu grota można wrócić do wędkowania.
W handlu, dżig z kulistą główką, znajdują się w niezliczonych wariantach dekoracji i kolorach główek. Pomimo tego, niepomalowane i bez dekoracji stanowią głównie obciążenie plastykowych przynęt z aktywnym ogonem typu twister czy łopatka, ripper, najbardziej skutecznych sztucznych przynęt jakie dotąd wymyślił człowiek do połowu ryb słodkowodnych i morskich. Do tego celu najlepiej nadaje się naturalny matowoszary kolor ołowiu. W celu zapobieżenia ściemnieniu ołowiu główki maluje się często bezbarwnym lakierem epoksydowym. Z uostępnych na rynku lakierów najlepszą przyczepność do ołowiu wykazuje lakier epoksydowy i farby chlorokauczukowe.

Pocisk (Bullet) - ten typ główki jest szeroko używany zarówno w słodkiej jak i słonej wodzie. Jigi tego rodzaju posiadają wyważenie centryczne. Przede wszystkim używa się ich do połowów w pionie. Popularne wielkości dla lekkiego sprzętu to jigi o wadze od 1/8 do 1/4 uncji (3,5 g - 7,0 g) z haczykami typu Aberdeen w wielkości(numeracji) 4 i 2. Do połowów morskich używa się większych dżigów odlewanych z haczykami typu O'Shaughnessy - kutymi, platerowanymi kadmem i cynowanymi.
 

Ziarnko fasoli (Lima Bean) - cienki, zwężający się kształt tego dziga czyni go idealnym do połowu wśród kamieni, ponieważ jest on od innych mniej narażony na zakleszczenie. Jest on również doskonały do połowu w rzekach o silnym prądzie i morzu w miejscach gdzie występują silne prądy pływowe. "Ziarnko fasoli" produkowane jest od 3/8 do 1 uncji (10,5 g - 28 g) i większych z haczykami typu Aberdeen i O'Shaughnessy w wielkości od 1/0 do 6/0. Dżig ten wytwarzany jest w dwóch typach wyważenia - standardowym i centrycznym, co pokrywa szeroki wachlarz zastosowań.

Wadą tego d ziga jest przewracanie się na bok po opadnięciu na dno i skłonność do zaczepów na dnie o miękkim podłożu. Mały przekrój czołowy w stosunku do wagi powoduje, że zanurza się on głębiej w rzekach o silnym prądzie w porównaniu zdżigami innych kształtów o tej samej wadze.

Banan – dżig bananowy jest przynętą o zmiennym kształcie, która stała się bardzo popularną w ostatnim czasie. Udekorowane naturalnymi włosami lub ich nylonową imitacją bardzo przypominają podstawowe pożywienie ryb. Główki bananowe faworyzowane są również przez większość wędkarzy łowiących na plastykowe imitacje robaków. Kształt główki bananowej wyróżnia ją podczas połowów na półkach przy burtach rzek i brzegach jezior, gwałtownych spadach i innych miejscach, gdzie najkorzystniejszym jest szybko "nurkujący" dżig. Wyważenie czołowe tej przynęty pozwala jej odbijać się i przeskakiwać przez większość zaczepów (szczególnie gałęzi) i gwałtownie "nurkować" przy luźnej (nie napiętej) żyłce.
Popularne wielkości pokrywające prawie cały zakres wędkarstwa słodkowodnego zawierają się pomiędzy 1/8 do 1/2 uncji (3,5 do 14 g), natomiast w wędkarstwie morskim stosuje się główki o wadze 1, 1,5 i 2 uncji (28, 42 i 56 g). Małe główki bananowe odlewane są na haczykach typu Aberdeen, większe na kutych O'Shaughnessy.

Erie: nazwa tego typu główki pochodzi od nazwy jednego z Wielkich Jezior amerykańskich, skąd pochodzi jej konstrukcja. Pierwotnie używana była wyłącznie do połowu sandacza i małogębowego bassa. Główka Erie jest kolejnym przykładem szerokiego zastosowanie. Konstrukcja dziga oparta na tej główce jest dobrą, o ogólnym zastosowaniu przynętą. Wyważenie centryczne i niepospolity kształt główki czyni z niego doskonały "stojący" dzig (nie przewracający się na bok po opadnięciu na dno na podobieństwo popularnej rosyjskiej zabawki ČWańki-stańki). Kiedy ten dżig opadnie na dno, jego haczyk odchylony jest od podłoża pod kątem, w przybliżeniu, równym 45°, co powoduje łatwe zacięcie ryby z chwilą, gdy weźmie przynętę. Z tego też powodu główka ta zyskała dużą popularność do zbrojenia plastykowych robaków i innych, lżejszych od wody plastykowych przynęt. W handlu znajdują się te główki w wielkościach od 1/8 do 3/4 uncji (3,5 - 21 g) odlane na haczykach typu Aberdeen i O'Shaughnessy o numeracji od 2/0 do 4/0.

Dart: zryw - (zrywanie się do ucieczki). Dżig ten, o niekonwencjonalnej główce, został zaprojektowany do połowu ryb w czasie ich skupiania się w ławice podczas tarłowych migracji. Jego ukośny "nos", zwężająca się stożkowo głowa i standardowe wyważenie powodują spotęgowaną, wabiącą akcję podczas dżigowania czy też zwijania w nierównomiernym tempie żyłki. Podczas podrywania (szarpania) wędką, gwałtownie wzbija się do góry a następnie opada gdy zmaleje napięcie żyłki. Podczas równomiernego ściągania żyłki ma on tendencję do łagodnego opadania na podobieństwo szybowca. Na ogół wytwarza się tego typu dżigi w przedziale 1/8 -1/4 uncji (3,5 -7 g) z haczykami typu Aberdeen o wielkościach 2 lub 2/0. Jako dekorację stosuje się najczęściej sierść, pióra marabuta, jednakże można stosować również i inne materiały (szczególnie szeroko stosowane obecnie syntetyczne materiały jak folie odblaskowe i świecące na zasadzie luminescencji włosy). Dżig ten nadaje się specjalnie do połowu lekkim i ultralekkim spiningiem okoni, sandaczy, siei i leszczy podczas tarła. Wielu wędkarzy łowi nim również w pobliżu dna zakładając dodatkowe obciążenie na żyłce w odległości 50-100 cm od niego. Kąt wzbijania się jiga po poderwaniu szczytówki i gwałtowność charakteru tego ruchu zależą od kąta ścięcia. Im kąt ten jest mniejszy, tym ruch bardziej spokojny. Na ogół stosuje się kąt IX = 135°, zaś granice użytkowe tego kąta zawierają się w przedziale 120-145°.

Arrowhead-grot (strzały). Ten nieco spłaszczony (kombinacja dwóch okręgów o różnych promieniach), stożkowo zwężający się do przodu dżig nadaje się do wszystkich rodzajów dekoracji z miękkiego plastyku, szczególnie z aktywnym ogonem (twister, ripper, shad-łopatka). W handlu spotyka się "groty" z wyważeniem standardowym i centrycznym co znacznie rozszerza ich zastosowanie.
Popularne wielkości zawierają się w granicach 1/4 do 1/2 uncji (3,5-14 g) z haczykami Aberdeen o wielkościach od 1/0 do 3/0, natomiast wersje do połowów morskich o ciężarze powyżej 3/4 uncji (21,0 g) posiadają haczyki typu O'Shaughnessy o wielkości od 4/0 do 7/0. Główki grota strzały bardzo często używa się do uzbrojenia pędraków (grub) z aktywnym ogonem typu twister lub łopatka zarówno do połowów w wodach słodkich i w morzu.

Teardrop - łza. Zwężający się kształt główki tego Dżiga czyni go najbardziej opływowym z dżigów o wyważeniu centrycznym. Stanowi on również dobrą przynętę do połowów w pionie i podobnie do innych centrycznie wyważonych modeli, doskonale nadaje się do łowienia na dużych odległościach (od wędkarza) przy stosowaniu techniki wolnego, długiego podrywania wędziska (pompowania) wprawiającego przynętę w ruch w postaci długich, płaskich skoków i podobnej charakterystyki opadania (nurkowania). Najczęściej dekoruje się go włosami lub włóknami z nylonu; waga od 1/4 do 3/8 uncji (7,0-10,5 g) haczyki typu Aberdeen 1/0-2/0. Stosuje się go do połowów słodkowodnych i lekkich morskich.

Glider (szybowiec, ślizgacz). - Główka ta mająca w rzucie z góry kształt elipsy posiada wyważenie centryczne. Górna powierzchnia główki jest zdecydowanie płaska, dolna zaokrąglona. Podczas normalnego połowu czy też w pionie w czasie podrywania szczytówki wędki dżig ten charakteryzuje się nieskoordynowanymi, "pijanymi" ruchami, na luźnej żyłce zaś szybuje na podobieństwo lotu szybowca. W handlu znajdują się wersje o wadze od 1/8 do 3/4 uncji (3,5-21,0 g) z haczykami typu Aberdeen i Q'Shaughnessy o wielkości od 1 do 4/0. Zazwyczaj ubiera się go włosami, piórami lub materiałami syntetycznymi, chociaż spotyka się również wersje przystosowane do dekorowania przynętami z miękkiego plastyku z aktywnym ogonem i sztucznymi robakami.

Walleye - sandacz: Podobnie jak dart (zryw) dżig ten znajduje zastosowanie również do połowu innych gatunków niż ten, do którego został pierwotnie zaprojektowany. W kształcie podobny do arrowhead (grot), lecz jego podobna do klina główka jest bardziej łagodnie zwężająca się z przodu i z tyłu. Najpopularniejsze "sandacze" odlewane są z haczykami Aberdeen o wielkości od 6 do 4/0 i wadze od 1/32 do 3/8 uncji (0,875 -10,5 g). Ubiera się je popularnymi naturalnymi i syntetycznymi materiałami jak również miękkimi, plastykowymi replikami naturalnego pokarmu ryb. Wyważenie czołowe czyni go doskonałym, uderzającym (punktującym) dno dżigiem. "Sandacz" jest uniwersalnym dżigiem słodkowoddnym oraz nadaje się doskonale do połowu w morskiej strefie przybrzeżnej.

Popeye - wypuklooki: dżig ten posiada kształt jiga kulistego z bardzo grubą "szyjką" (collar) w tylnej części główki. Nazwę swą zawdzięcza oczom wystającym z każdej strony kulistej główki (będących integralną częścią odlewu) i pomalowanych na kolor silnie kontrastujący z barwą główki. W dodatku poza nadaniem powabu główce, oczy służą jako przeciwwaga (podpora) chroniąca dżig przed przewróceniem się na bok po opadnięciu na dno. Haczyk przez to jest zawsze skierowany do góry i w pozycji umożliwiającej natychmiastowe zacięcie z chwilą pobicia przez rybę. Dżig ten o wyważeniu czołowym zazwyczaj odlewany jest z haczykami typu O'Shaughnessy wielkości od 2/0 do 6/0 i wadze od 1/4 uncji (7,0 g).

Gumdrop - żelatynka. Nazwa tego dżiga pochodzi od kształtu bardzo popularnych w USA cukierków wykonanych z bardzo elastycznej masy sprawiających podczas żucia wrażenie, że wykonane są z gumy. Główka tego dżiga to kopia kształtu cukierka z haczykiem przekręconym o 90° w stosunku do powierzchni bocznej. Ubiera się go wszystkimi popularnymi materiałami, jednakże największą popularność zdobył do uzbrajania miękkich, plastykowych replik krewetek. Stosuje się go głównie do połowów morskich i strefy ujścia rzek do morza, do połowu łososi i innych ryb morskich (dorszy). Z tego powodu wykonuje się go głównie o ciężarze 3/4 i l uncji (21 i 28 g) z haczykami O'Shaughnessy o wielkości 5/0 i 6/0. Wyważenie standardowe.

Roily Poily - kluska. Kluska jest ponadgabarytowym dżigiem o wyważeniu centrycznym używanym wyłącznie do połowu na dużych głębokościach. Ten szybko tonący dżig można ubierać włosami lub piórami lub używać do zbrojenia miękkich, plastykowych przynęt z aktywnym ogonem lub winylową spóddniczką. Kluskę wytwarza się o wadze od 1/16 do 11/4 uncji (1,75-35 g) z haczykami Aberdeen o wielkości 4-4/0.
 

Open Mouth - otwarta paszcza. Zdobył ogromną popularność wśród wędkarzy morskich na wschodnim wybrzeżu USA. Ogromna sława spowodowała adaptację do wód słodkich. Jego wielkość i waga czynią go idealnym do głębokowodnego dżigowania w głębokich rzekach o silnym prądzie i szybkim przypływie (morza). Na ogół odlewa się go na haczykach typu O'Shaughnessy o wielkości - 5/0 do 7/0 lub większych i wadze od 3/4 do 11/2 uncji i więcej (21 do 42 g i więcej).
Jako dekoracji używa się włosów lub syntetycznego futra oraz miękkich, plastykowych przynęt i winylowych spódniczek. Wycięcie z przodu główki w kształcie otwartej paszczy ryby wywołuje podczas podciągania przynęty powstanie fali hydroakustycznej dodatkowo wabiącej pożądaną zdobycz. "Paszcza" posiada wyważenie standardowe lub czołowe.

Horsehead - końska głowa. Nazwa pochodzi od długiego, opadającego nosa w którym zatopiony jest krętlik. Po ubraniu przynęty w popularnie stosowane materiały i pomalowaniu wtopionych w główkę oczu; do krętlika przyczepia się blaszkę od wirówki za pomocą kółka łącznikowego. Główkę odlewa się na haczykach typu Aberdeen o wielkości 6 do l i o wadze od 1/16 do' 1/4 uncji (1,75 do 7,0 g). Początkowo dżig był używany do połowów słodkowodnych, jednakże jest również bardzo efektywny w połowach morskich. W niektórych regionach odznacza się wyjątkową skutecznością przy połowie sandacza i okoni.

Opisane kształty główek dżigów należą do form klasycznych. Po zaangażowaniu się nauki w problemy wędkarstwa, szczególnie hydrodynamiki, powstały nowe rozwiązania o lepszych własnościach użytkowych i stabilności ruchu w wodzie. W ostatnich latach (po 1985 r.) szczególną popularnością cieszą się rozwiązania typu stand – up – dżigi stojące, (wal1ki-wslaI1ki) oraz główki przeznaczone specjalnie do uzbrajania miękkich jak żywych plastykowych przynęt, a szczególnie replik dżdżownic.
Zbigniew E. Golubski