INWESTOWANIE NA OBSZARACH NATURA 2000

Prof. dr hab. Wojciech Radecki

 Jakie są warunki podejmowania inwestycji mogących zagrozić rybactwu i wędkarstwu na obszarach Natura 2000 lub w ich pobliżu?










Problem prawny jest niezwykle skomplikowany i wymaga wielostronnych rozważań, które będą prowadzone w kolejnych odcinkach tego cyklu. Zrozumiałe jest, że inwestycje mogące zagrozić rybactwu i wędkarstwu, to przede wszystkim budownictwo wodne. Zanim jednak przejdę do szczegółów, konieczne jest wskazanie na pewne zagadnienia o charakterze ogólniejszym.
  Założenie generalne polskiej ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2009 r. nr 151, poz. 1220 ze zm.) zostało wyrażone w jej art. 33 ust. 1, według którego zabrania się, z zastrzeżeniem art. 34, podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności:
1)pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000 lub
2)wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, lub
3)pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami.
  Aby jednak ustalić, czy zamierzone działania będą znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, należy najpierw ocenić, czy w ogóle będą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000. To rozróżnienie między oddziaływaniem „znaczącym” a „znacząc negatywnym” jest niezwykle istotne, ponieważ:
oddziaływanie „znaczące” pociąga za sobą skutki procesowe polegające na konieczności poddania zamierzonych działań ocenie oddziaływania na obszar Natura 2000, zwanej zwykle „odpowiednią oceną” lub „oceną habitatową”,
oddziaływanie „znacząco negatywne” pociąga za sobą skutki materialne polegające na zakazie dokonywania takich działań (art. 33 ust. 1), chyba że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 34.
  O skutkach procesowych jest mowa w art. 33 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody, który stanowi, że projekty polityk, strategii, planów i programów oraz zmian do takich dokumentów a także planowane przedsięwzięcia, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a które nie są bezpośrednio związane z ochroną obszaru Natura 2000 lub obszarów przewidzianych do objęcia ochroną jako obszary Natura 2000, lub nie wynikają z tej ochrony, wymagają przeprowadzenia odpowiedniej oceny oddziaływania na zasadach określonych w ustawie z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (DzU nr 199, poz. 1227 ze zm.).
  Jeżeli ocena wykaże znacząco negatywne oddziaływania na obszar Natura 2000, to zasadą jest zakaz podejmowania działań. Od tej zasady art. 34 ustawy o ochronie przyrody przewiduje wyjątki polegające na tym, że jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarach morskich – dyrektor właściwego urzędu morskiego może zezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszary przewidziane do objęcia ochroną jako obszary Natura 2000, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000.
  W przypadku gdy znaczące oddziaływanie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych (siedliska i gatunki priorytetowe, tj. mające szczególne znaczenie dla przyrody w skali europejskiej, zostały wskazane w dyrektywie unijnej i transponujących ją przepisach polskich), zezwolenie może zostać udzielone wyłącznie w celu:
1)ochrony zdrowia i życia ludzi,
2)zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego,
3)uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego,
4)wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniu opinii Komisji Europejskiej.
  Zgodnie z art. 35a ustawy o ochronie przyrody w przypadku działań przewidzianych do realizacji w ramach planowanych przedsięwzięć zezwolenie, o którym mowa w art. 34 ust. 1, zastępuje się decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach lub uzgodnieniem z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, w rozumieniu powoływanej już ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
  Przywołane przepisy mają kluczowe znaczenie dla dopuszczalności przedsięwzięć inwestycyjnych prowadzonych albo w granicach obszaru Natura 2000, albo poza granicami tego obszaru, ale w takiej odległości, że mogą oddziaływać na obszar Natura 2000.
  Przepisy ustawy o ochronie przyrody nakazują wyróżnić dwie sytuacje:
1.Przedsięwzięcie inwestycyjne nie może znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 – przedsięwzięcie może być realizowane na zasadach ogólnych.
2.Przedsięwzięcie inwestycyjne może znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 – wtedy zasadą jest, że przedsięwzięcie nie może być realizowane.
  Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki polegające na tym, że mimo znaczącego negatywnego oddziaływania na cele ochrony obszaru Natura 2000 przedsięwzięcie może być realizowane. Dopuszczenie wyjątku jest uzależnione od spełnienia czterech podstawowych warunków:
A)brak rozwiązań alternatywnych, tj. takich, które pozwoliłyby uniknąć znaczącego negatywnego oddziaływania na cele ochrony obszaru Natura 2000,
B)za realizacją przedsięwzięcia przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, przy czym ustawa nakazuje z tego punktu widzenia rozróżnić dwie sytuacje:
B-1) znaczące negatywne oddziaływanie nie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych – wtedy każdy konieczny wymóg nadrzędnego interesu publicznego może uzasadnić realizację przedsięwzięcia,
B-2) znaczące negatywne oddziaływanie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych – wtedy pojawia się rozróżnienie:
zasady – tylko względy ochrony życia i zdrowia, bezpieczeństwo powszechne, korzystne następstwa dla środowiska mogą uzasadnić realizację przedsięwzięcia,
wyjątku – także inne konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego mogą uzasadnić realizację przedsięwzięcia, ale tylko po uzyskaniu opinii Komisji Europejskiej,
C)wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000,
D)uzyskanie stosownego rozstrzygnięcia administracyjnego, które może mieć postać:
- zezwolenia (art. 34 ustawy o ochronie przyrody),
- decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 35a),
- uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska (art. 35a).
  Te regulacje znajdują następnie zastosowanie w procedurach ocen oddziaływania.
  Takie są zasady ogólne, a o tym, jak to się przekłada na rozwiązania szczegółowe, także w odniesieniu do działań, które mogą negatywnie wpływać na rybactwo i wędkarstwo, w szczególności w odniesieniu do budownictwa wodnego, będzie mowa w kolejnych felietonach z cyklu „Paragraf i Ryby”.
Wojciech Radecki