Zdjęcie znad wody

NADZÓR NAD TOWARZYSTWAMI WĘDKARSKIMI

Prof. dr hab. Wojciech Radecki

Towarzystwa wędkarskie, zarówno istniejący od wielu lat Polski Związek Wędkarski, jak i powstałe po rozpoczęciu transformacji ustrojowej, jak wreszcie te, które dopiero powstaną, podlegają tej samej ustawie z 7 kwietnia 1989 Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. 2001 Nr 79, poz. 855). Przypomnę, że stowarzyszenie jest dobrowolnym, samorządnym, trwałym zrzeszeniem o celach niezarobkowych. Stowarzyszenie samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności.





Prawo polskie zna dwa typy stowarzyszeń
:
1) stowarzyszenia (bez bliższego określenia), które wszakże można nazwać stowarzyszeniami rejestrowanymi, zakładane przez co najmniej 15 osób, posiadające statut, wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego, uzyskujące osobowość prawną z chwilą wpisania do tego rejestru, mogące tworzyć terenowe jednostki organizacyjne, które mogą uzyskać osobowość prawną, jeżeli statut stowarzyszenia to przewiduje,
2) stowarzyszenia zwykłe, będące uproszczoną formą stowarzyszeń, zakładane przez co najmniej 3 osoby, posiadające regulamin (a nie statut), nierejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym, nieposiadające osobowości prawnej niemogące powoływać terenowych jednostek organizacyjnych, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów, otrzymywać dotacji ani korzystać z ofiarności publicznej.
Można sobie wprawdzie wyobrazić towarzystwo wędkarskie w formie stowarzyszenia zwykłego, ale sens utworzenia takiego stowarzyszenia byłby mocno wątpliwy. Regułą jest, że towarzystwo wędkarskie ma formę stowarzyszenia rejestrowanego, z osobowością prawną.
Daleko posunięta łatwość tworzenia stowarzyszeń i ich wewnętrzna autonomia nie oznacza, aby organu administracji publicznej nie były zainteresowane działalnością stowarzyszeń. Stąd wywodzi się pojęcie nadzoru nad stowarzyszeniami, który w istocie sprawują organy administracji publicznej i sądy (w pewnym zakresie także prokurator). Generalnie rzecz biorąc nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy do starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia (do wojewody należy jedynie nadzór nad działalnością stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego). Także do starosty należy nadzór nad terenowymi jednostkami organizacyjnymi stowarzyszenia oraz nad związkami stowarzyszeń. Towarzystwa wędkarskie nie stanowią tu wyjątku, także nadzór nad nimi należy do starosty.
Kompetencje organu nadzorującego określa art. 25 prawa o stowarzyszeniach stanowiąc, że organ nadzorujący ma prawo:
- żądać dostarczenia przez zarząd stowarzyszenia, w wyznaczonym terminie, odpisów uchwał walnego zebrania członków (zebrania delegatów),
- żądać od władz stowarzyszenia niezbędnych wyjaśnień.
W istocie są to kompetencje nie tyle nadzorcze, ile kontrolne. Dopiero niezastosowanie się do żądania określonego w art. 25 daje organowi nadzorującemu dalej idące możliwości, ale nie wykonuje ich sam, może jedynie na podstawie art. 26 zwrócić się do sądu rejonowego z wnioskiem o nałożenie na stowarzyszenie grzywny w wysokości jednorazowo nie wyższej niż 5000 zł. Ta grzywna ma charakter zbliżony do środka egzekucyjnego, mianowicie jeżeli stowarzyszenie niezwłocznie zastosuje się do żądania i w terminie 7 dni zwróci się do sądu o zwolnienie od grzywny, sąd ma obowiązek od grzywny zwolnić.
Najistotniejsze kompetencje nadzorcze przewiduje art. 27 w razie stwierdzenia przez organ nadzorujący, że działalność stowarzyszenia:
* jest niezgodna z prawem, przy czym chodzi nie tylko o prawo o stowarzyszeniach, ale o prawo w rozumieniu konstytucyjnym (Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe, rozporządzenia, akty prawa miejscowego, w tym, co oczywiste, także akty normatywne dotyczące rybactwa), lub
* narusza postanowienia statutu, ale nie wszystkie, lecz tylko te, które zostały określone w art. 10 ust. 1 i 2, czyli składają się na niezbędną treść statutu (nazwa, teren działania, siedziba, cele i sposoby realizacji, członkostwo, władze, reprezentacja, zaciąganie zobowiązań majątkowych, uzyskiwanie środków finansowych, składki, zmiany statutu, rozwiązanie stowarzyszenia, tworzenie jednostek terenowych).
W takim wypadku organ nadzorujący może - w zależności od rodzaju i stopnia stwierdzonych nieprawidłowości - wybrać jeden z trzech środków:
1) wystąpić o usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w określonym terminie,
2) udzielić ostrzeżenia władzom stowarzyszenia,
3) wystąpić do sądu o zastosowanie środka określonego w art. 29.
Według art. 29 prawa o stowarzyszeniach sąd, na wniosek organu nadzorującego lub prokuratora, może:
1) udzielić upomnienia władzom stowarzyszenia,
2) uchylić niezgodną z prawem lub statutem uchwałę stowarzyszenia,
3) rozwiązać stowarzyszenie, jeżeli jego działalność wykazuje rażące (tj. jaskrawe, poważne, oczywiste) lub uporczywe (tj. trwające przed dłuższy czas i łączące się z brakiem reakcji na łagodniejsze środki) naruszenia prawa albo postanowień statutu i nie ma warunków do przywrócenia działalności zgodnej z prawem lub statutem.
Jeżeli organ nadzorujący wystąpił o zastosowanie tego najsurowszego środka w postaci rozwiązania stowarzyszenia sąd może:
* wydać - na wniosek lub z własnej inicjatywy - zarządzenie tymczasowe o zawieszeniu w czynnościach zarządu stowarzyszenia, wyznaczając przedstawiciela do prowadzenia bieżących spraw stowarzyszenia (art. 29 ust. 2),
* zobowiązać władze stowarzyszenia do usunięcia nieprawidłowości w określonym terminie i zawiesić postępowanie (art. 29 ust. 3).
Po bezskutecznym upływie terminu usunięcia nieprawidłowości sąd jest zobowiązany - na wniosek organu nadzorującego albo z własnej inicjatywy - podjąć zawieszone postępowanie, które zapewne skończy się rozwiązaniem stowarzyszenia.
Art. 30 prawa o stowarzyszeniach przewiduje ustanowienie kuratora. Przesłanką jest stwierdzenie, że stowarzyszenie nie posiada zarządu zdolnego do działań prawnych. Ustanowienie kuratora następuje na wniosek organu nadzorującego lub z inicjatywy sądu. Obowiązkiem kuratora jest zwołanie w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy walnego zebrania członków (zebrania delegatów) w celu wyboru zarządu. Do czasu wyboru zarządu kurator reprezentuje stowarzyszenie w pilnych sprawach majątkowych. Wynagrodzenie kuratora pokrywa się z majątku stowarzyszenia.
Według art. 31 na wniosek organu nadzorującego sąd wydaje postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia, w razie gdy:
1) liczba członków stowarzyszenia zmniejszyła się poniżej liczby członków wymaganych do jego założenia,
2) stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w ustawie władz i nie ma warunków do ich wyłonienia w okresie dłuższym niż rok.
Omówione wyżej przepisy o nadzorze nad stowarzyszeniami dotyczą wszystkich stowarzyszeń, a więc także działających w tej formie prawnej towarzystw wędkarskich.
Wojciech Radecki